ChatGPT - Mali müşavirler ve muhasebeciler yapay zekâyı nasıl kullanabilir?

Mesleklere Göre Yapay Zekâ · 1 | Bir ay sonu kapanışı üzerinden uygulamalı rehber

Ay sonu kapanışında 80 banka hareketi var. 72’si muhasebe kayıtlarıyla bire bir eşleşmiş. Kalan sekizin ikisi aynı tutarda, bir ödeme iki faturayı kapatıyor, bir satırda banka masrafı görünüyor. Öğleden önce bunları ayırmanız, eksik belgeleri mükelleften istemeniz ve kapanışı etkileyen konuları ekibe aktarmanız gerekiyor.

Bu işin üç ayrı parçası var. Excel, Power Query veya ERP, tutarları ve referansları kurallara göre karşılaştırır. Üretken yapay zekâ, açık kalan satırların açıklamalarını gruplar, kontrol soruları çıkarır ve yazışmayı taslaklar. Muhasebe ekibi veya meslek mensubu, belgeye bakar, eşleşmeyi doğrular ve kayda ilişkin kararı verir.

Benim başlangıç tercihim, eksik belge listesini ve mükellef yazışmasını birlikte denemek olurdu. İş her ay tekrarlanır, taslağı asıl listeyle karşılaştırmak kolaydır ve sentetik verilerle prova yapılabilir. Banka mutabakatı ve mevzuat araştırması ise aynı yaklaşımın daha sıkı kontrol gerektiren iki uygulaması.

Hangi işi hangi araca vermeli?

Günlük iş	Yapay zekâdan alınabilecek çıktı	Son kontrol
Eksik belge takibi	Eksikleri birleştiren liste ve mükellefe e-posta taslağı	Dönem, belge ve talep tarihi kaynak listeyle karşılaştırılır.
Banka ve cari mutabakatı	Açık satırların olası nedenleri ve her satır için bir sonraki kontrol	Eşleşme, banka ekstresi ve muhasebe kaydı üzerinden onaylanır.
Fatura işleme	Taranmış belgede OCR sonrası belirsiz alanların işaretlenmesi veya satır açıklamasından sınıflandırma adayı	XML ya da asıl belge, şirket kuralları ve muhasebe kaydı karşılaştırılır.
Mevzuat takibi	Resmî metinden değişiklik özeti, koşullar ve ekip için kontrol listesi	Uygulanacak hüküm, yürürlük ve mükellefin durumu resmî kaynaktan kontrol edilir.
Mizan ve yönetim raporu	Hesaplanmış farklar için açıklama taslağı ve araştırma soruları	Farklar yeniden hesaplanır ve açıklamalar belgeyle desteklenir.

ICAEW’nin muhasebecilere yönelik rehberi de metin taslağı ve bilgi özetleme gibi kullanım alanlarına yer veriyor. Aynı rehber, modellerin inandırıcı ama hatalı bilgi ve kaynak üretebildiğini vurguluyor. Bu yüzden yukarıdaki tabloda her görevin sonunda başvurulacak bir belge veya kayıt var. ICAEW kullanım alanları · ICAEW riskler ve sınırlamalar

1. Eksik belge listesinden gönderilebilir bir taslak çıkarın

Diyelim ki kapanış listenizde Ekim 2026 için iki eksik var. B-01 kira ödemesinin dekontu, B-02 ise ayın ikinci yarısına ait POS hareket dökümü. Belgeleri 12 Kasım’a kadar toplamak istiyorsunuz. Yapay zekâya her seferinde aynı formatta belge kodu, dönem, istenen belge ve son tarihi verin. Mükellef adını, hitabı ve belge paylaşım kanalını taslağa ofiste ekleyebilirsiniz.

Kopyalanabilir istem

Aşağıdaki kapanış listesinden mükellefe gönderilecek kısa bir e-posta
taslağı hazırla. Konu satırı ve en fazla iki maddelik bir belge listesi yaz.

Dönem: Ekim 2026
B-01: Ekim kira ödemesinin banka dekontu
B-02: 16–31 Ekim POS hareket dökümü
Ofisimizin belge teslim hedefi: 12 Kasım 2026
Paylaşım kanalı: [ofiste doldurulacak]

Belge adlarını ve tarihleri aynen koru. Yalnızca listedeki belgeleri iste.
Teslim hedefini ofisimizin talebi olarak ifade et.
Bir satırda tarih eksikse veya dönem çelişkiliyse, e-postanın dışında belirt.
Aynı belgeyi isteyen satırları birleştir ve kullandığın tüm kodları listele.

Göndermeden önce e-postadaki iki maddeyi listeyle karşılaştırın. Özellikle 16–31 Ekim aralığı önemli. Model bunu “Ekim ayı POS dökümü” diye genişletirse müşteriden fazladan iş istemiş olursunuz. Ofisin teslim hedefi ile yasal süre arasındaki ayrımı da koruyun. Aynı istemi bir sonraki ay kullanırken sadece veri bölümünü değiştirin.

2. Banka mutabakatında inceleme sırası oluşturun

Önce banka ve muhasebe dışa aktarımlarını aynı sütun düzenine getirin. Hesap, işlem yönü, para birimi, tutar, tarih ve varsa benzersiz referans ayrı sütunlarda dursun. Aynı referansı taşıyan tekil satırlarda tutar, yön ve para birimi de uyuşuyorsa, bu satırları ofis kuralınızla eşleştirin. Tekrarlanan veya boş referansları incelemeye ayırın. Tutarı aynı iki ödeme için ekstre sırası, tek başına yeterli bir dayanak sağlamaz.

Yapay zekâya onaylı çalışma ortamınızda yalnızca incelemede kalan satırlardan ihtiyaç duyduğu alanları verin. İlk provada aşağıdaki sentetik kayıtları kullanabilirsiniz.

Satır	Tutar	Eldeki bilgi	Beklenen ilk kontrol
B-073	12.500 TL çıkış	Aynı tutarda iki açık borç var.	Banka referansı ve dekonttaki alıcı bilgisiyle adayları ayır.
B-074	15.000 TL çıkış	Aynı cari için 9.000 TL ve 6.000 TL tutarında iki açık fatura var.	Ödeme talimatının iki faturayı kapsayıp kapsamadığını kontrol et.
B-075	74 TL çıkış	Banka açıklamasında “işlem ücreti” yazıyor.	Ekstre ve varsa masraf belgesini incele.

Aşağıdaki satırlar, kurallı mutabakat sonrasında açık kalan işlemlerdir.
Her satır için Satır ID | Olası neden | Dayanak | İlk kontrol sütunlarını doldur.
Dayanak sütununda yalnızca satırdaki bilgiyi kullan.
Birden fazla aday varsa hepsini belirt. Veri yetersizse "Belge gerekli" yaz.
Her satırı bir kez göster. Eşleşme onaylama veya kayıt önerme.

[İnceleme satırları]

B-074’te 9.000 + 6.000 = 15.000 olması, aramayı daraltır. Ödeme talimatındaki fatura numaraları aynı iki faturayı gösteriyorsa eşleşmeyi onaylayabilirsiniz. Belge eksikse satır açık kalır. İş bitiminde eşleşen ve açık satırların sayısını kontrol edin. Açık tutarları hesap, para birimi ve işlem yönü bazında ayrı toplayıp ilk listenin toplamlarıyla karşılaştırın. Özellikle aynı tutarlı tekrarlar ve kısmi ödemeler, pilotta ayrı ayrı denenmeye değer.

Fatura işlemeye uyarlama

GİB’in UBL-TR teknik dokümantasyonu, e-Fatura verisinin yapılandırılmış biçimde işlendiği bir akışı tarif eder. ERP veya entegratörde UBL-TR XML erişiminiz varsa fatura numarası, tarih, para birimi ve tutarları doğrudan oradan alın. Yalnızca tarama bulunan belgelerde OCR kullanın ve kritik alanları asıl belgeyle karşılaştırın. Yapay zekâyı serbest metin açıklamalarını ofisinizin önceden tanımladığı kategorilere ayırmak için deneyin. Mesela “yıllık lisans yenileme” satırını yazılım gideri adayı olarak işaretleyip sözleşme ve kapsanan dönem için kontrol isteyebilir. Hesap kodu ve vergi uygulaması, belge ile şirketin muhasebe kuralları incelendikten sonra belirlenir. GİB UBL-TR e-Fatura teknik dokümantasyonu

3. Mevzuat araştırmasında cevabı kaynağa bağlayın

“Bu mükellef kapsama giriyor mu?” sorusunu doğrudan bir sohbet aracına yazınca akıcı bir cevap alabilirsiniz. Sonucu belirleyen ayrıntılar çoğu zaman başka yerdedir. Düzenleme bir sonraki dönemde yürürlüğe girebilir, istisna başka maddede olabilir ya da geçiş hükmü eski ve yeni yükümlülükleri ayırabilir.

Önce ilgili Resmî Gazete metnini ve varsa GİB açıklamasını bulun. Değişiklik metniyle çalışıyorsanız güncel maddeyi de ekleyin. Sonra modele, metni büro içinde kullanılacak bir kontrol listesine çevirmesini söyleyin.

Aşağıda verdiğim resmî metinleri kullanarak bir uygulama kontrol listesi çıkar.

Her bulgu için şu alanları yaz:
Kural | Kapsam koşulu | İstisna veya geçiş hükmü |
Yürürlük tarihi | Kaynak, madde ve fıkra | Dosyada aranacak bilgi

Yayım tarihi ile yürürlük tarihini ayrı göster.
Her kuralın dayandığı maddeyi belirt.
Bir bilgi verilen metinlerde yoksa "Kaynakta bulunamadı" yaz.
Metinler arasında fark varsa iki ifadeyi ve kaynaklarını ayrı göster.
Mükellef hakkında karar vermek için eksik bilgileri soru olarak listele.

[Resmî metinler ve bağlantıları]

Çıktıdaki maddeye gidip kuralı ve koşullarını yan yana okuyun. Ardından mükellefin ilgili dönemdeki durumunu dosyadan doğrulayın. Yapay zekânın hazırladığı listenin en yararlı kısmı bazen son satırdır. Örneğin “İlgili döneme ait hasılat bilgisi dosyada var mı?” sorusu, eksik bilgiyi görünür kılar ve ekibin araştırmaya nereden devam edeceğini gösterir. Resmî Gazete · GİB mevzuat

4. Mizan farklarını mükellefin anlayacağı sorulara çevirin

ERP veya Excel’de karşılaştırılabilir iki dönem seçip farkları hesaplayın. Raporun aynı hesap kapsamını ve aynı para birimini kullandığını kontrol edin. Ardından yapay zekâya küçük bir özet tablo verin ve üç ayrı alan isteyin. Gözlem, olası açıklama ve doğrulama sorusu ayrı sütunlarda dursun.

Örneğin onaylı raporunuzda kargo gideri 40.000 TL’den 52.000 TL’ye yükselmişse, gözlem 12.000 TL ve %30 artış. “Taşıyıcı fiyatı arttı” ise bir hipotez. Mükellefe gönderilecek soru şöyle olabilir: “Gönderi adedi veya birim taşıma ücretinde değişiklik oldu mu? İki dönemin taşıyıcı dökümlerini paylaşabilir misiniz?”

Sayıları isteme hazır verin ve modelden aynen kullanmasını isteyin. Bir önceki dönem sıfırsa yüzdesel değişimi boş bırakıp tutar farkını verin. Son kontrolde her açıklamanın yanına dayanağını yazın. Henüz belgeye bağlanamayan açıklama, raporda araştırma sorusu olarak kalabilir.

Dosyayı yüklemeden önce ofiste neyi kararlaştırmalı?

İlk denemede tamamen uydurulmuş veri kullanın. Bir banka ekstresinde ad ve IBAN’ı silmek tek başına anonimleştirme sağlamayabilir. Açıklamalar, işlem tarihleri ve tutarlar başka kayıtlarla bir araya geldiğinde kişiyi tanımlayabilir. Ayrıca müşteri verisinin gizliliği kişisel veriden daha geniş bir konu. 3568 sayılı Kanun’un 43. maddesi, meslek mensupları ve yanlarında çalışanlar için meslek sırlarına ilişkin yükümlülük getiriyor. 3568 sayılı Kanun, madde 43 · KVKK anonimleştirme yönetmeliği

Gerçek veriye geçmeden önce hangi aracın onaylı olduğunu ve hangi veri alanlarının paylaşılabileceğini belirleyin. Sağlayıcının veriyi nerede işlediğini, kimlerin erişebildiğini, ne kadar sakladığını, nasıl sildiğini ve eğitimde kullanıp kullanmadığını sözleşme ve ayarlardan kontrol edin. Yurt dışına kişisel veri aktarımı söz konusuysa KVKK’nın 9. maddesi kapsamında geçerli aktarım koşullarını değerlendirin. Eğitim kullanımını kapatma ayarı, bu değerlendirmenin yalnızca bir parçasıdır. Bordro, banka ekstresi veya mükellef evrakı gibi dosyalar için erişim ve paylaşım kuralları netleşene kadar sentetik örneklerle çalışın. KVKK üretken yapay zekâ rehberi · KVKK yurt dışına aktarım rehberi

Bir sonraki adımda aracı e-posta veya ERP’ye bağlamayı düşünürseniz önce salt okunur erişimle deneyin. Fatura açıklaması ya da e-posta gövdesine gömülen bir talimat, modeli veri paylaşmaya veya işlem yapmaya yönlendirebilir. Belgeyi veri olarak işleyin ve kayıt açma, e-posta gönderme, ödeme veya beyanname gönderimi yetkilerini modelden ayrı tutun. ICAEW üretken yapay zekâ ve siber güvenlik

Verimi bir haftada nasıl ölçersiniz?

Bir haftalık denemeye tek bir işle başlayın. Örneğin önceki kapanışın yapısını taklit eden 10 sentetik eksik belge listesi hazırlayın. Araya aynı belgeyi isteyen iki satır, yanlış dönem ve son tarihi boş bir kayıt koyun. Benzer zorluktaki listeleri mevcut yöntemle ve yapay zekâ destekli yöntemle işleyin. İki yöntemde de süreyi listeyi açtığınız andan, taslağı gönderime hazır bulduğunuz ana kadar tutun.

Ölçüm	Neyi kaydedin?
Toplam süre	Veri hazırlama, taslak, kontrol ve düzeltme dahil dakika
Kritik hata	Atlanan belge, değiştirilen tarih, yanlış muhatap veya eklenen dayanaksız bilgi
Yeniden iş	Baştan yazılması gereken taslak sayısı ve nedeni
Kullanılabilirlik	Başka bir ekip üyesinin aynı istemle ürettiği çıktının aynı kontrollerden geçip geçmediği

Bir örnekte manuel yöntem 35 dakika, yapay zekâ destekli yöntem hazırlık ve kontrol dahil 24 dakika sürerse net kazanç 11 dakika. Bu, ölçümün nasıl yapılacağını gösteren temsili bir hesap. Kendi denemenizde süre düşüyor ve kritik hatalar artmıyorsa istemi, girdi şablonunu ve kontrol listesini birlikte saklayın. Taslak hızlı geliyor ama tarihleri ve belge adlarını düzeltmek bütün kazancı götürüyorsa, bir sonraki denemede girdi sütunlarını ve çıktı biçimini daraltın.

İlk kapanışta iki sentetik eksik belge satırıyla yukarıdaki e-posta istemini çalıştırın. Tarihleri ve belge adlarını kaynak listeyle karşılaştırın. Sonra aynı işi elle yapıp toplam süreyi ölçün. Hangi aşamada zaman kazandığınızı, hangi aşamada hâlâ dikkat gerektiğini bir sonraki kapanıştan önce görmüş olursunuz.